Choroba Alzheimera

Wszystkim nam zdarza się zapominać. Czasami gubimy swoje klucze, czy usilnie próbujemy przypomnieć sobie imię nowego znajomego. Zwykle taka zapominalskość nie jest niczym groźnym, jednak jeśli jej objawy pogłębiają się do stopnia utrudniającego życie codzienne, może to oznaczać rozwój poważnych problemów – Choroby Alzheimera (AD).
 
Choroba Alzheimera polega na zwyrodnieniu tkanki mózgowej, które powoduje zanik komórek nerwowych (a nie pojawia się na skutek narastania zmian miażdżycowych naczyń mózgowych). Objawia się to otępieniem – chory przestaje interesować się otoczeniem, traci pamięć, poczucie czasu i miejsca.

W jakim wieku zwykle rozpoczyna się Alzheimer?

     Choroba Alzheimera może pojawić się u osób w wieku 40-50 lat. Dzieje się to zwykle u osób 65 letnich i starszych. Tak naprawdę ustalono, że choruje 1 na 10 osób w wieku 65 lat i ponad połowa osób po 85. roku życia.

10 wczesnych objawów ostrzegawczych

1.  Zapominanie dotyczące sfery zawodowej lub prywatnej: Chorzy pytają ciągle o to samo, mimo że już dawno uzyskali odpowiedź.
2.  Wykonywanie rutynowych zadań sprawia trudności. Chory potrafi pojechać samochodem do centrum miejscowości, tam jednak zapomina, że przyjechał samochodem.
3.  Trudności z dobieraniem słów. Chory zapomina przykładowo słowo „filiżanka”. Określa ją np. jako „to do picia kawy”.
4.  Zaburzenia orientacji. Chorzy gubią się w najbliższym otoczeniu.
5.  Nie jest możliwa właściwa ocena sytuacji. Każdy z nas przynajmniej raz miał wątpliwości, czy zakręcił gaz lub wyłączył żelazko przed wyjściem z domu. Osoba chora na chorobę Alzheimera po wyjściu z domu nie pamięta, że jeszcze krótko przedtem prasowała lub gotowała. Chory pozostawia włączony piecyk lub żelazko.
6.  Myślenie abstrakcyjne lub konkretne sprawia trudności. Chorzy zapominają numery telefonów, a kiedy się im je poda, nie wiedzą, co mają z nimi zrobić.
7.  Roztargnienie. Chory przenosi przedmioty na miejsca zupełnie się do tego nienadające. Kładzie na przykład portfel do lodówki, suknie do zmywarki do naczyń albo zegarek do zamrażarki.
8.  Wahania nastroju. Osoby chore mają szczególną skłonność do nagłych wahań nastroju. W ciągu kilku minut człowiek zrównoważony może popaść we wściekłość.
9.  Zmiana osobowości. Chory reaguje często nieodpowiednio do sytuacji, staje się agresywny i nadpobudliwy albo też nieufny i lękliwy.
10. Brak napędu. Pacjenci tracą jakiekolwiek zainteresowanie swoim hobby, zawodem i innymi rzeczami. Stają się bezczynni i trzeba ich zmuszać do jakiejkolwiek aktywności. 

Przyczyny choroby Alzheimera

Z biochemicznego punktu w widzenia choroba Alzheimera jest spowodowana odkładaniem się w mózgu substancji białkowej zwanej amyloidem. Skutkiem tego jest stopniowy zanik tkanki nerwowej, zaprzestanie pracy komórek nerwowych i znaczne utrudnienia w komunikacji pomiędzy nimi. Uszkodzenia neuronów mogą być także powodowane przez zmiany w strukturze wiązek włókien neurofibrylarnych. W zdrowej tkance mózgowej przebiegają one równolegle do siebie, przy chorobie Alzheimera ulegają poplątaniu

Czynniki ryzyka Alzheimera to:

n Uwarunkowania genetyczne,
n Procesy zapalne,
n Podeszły wiek,
n Zaawansowany wiek matki przy porodzie,
n Ciężka depresja,
n Niedoczynność tarczycy.

Objawy choroby Alzheimera (AD)

W przebiegu choroby dochodzi do wystąpienia następujących objawów:
  • zaburzenia pamięci, które utrudniają wykonywanie codziennych czynności,
  • łatwe gubienie się, nawet w dobrze znanej okolicy,
  • wydawanie nieprawidłowych opinii,
  • problemy z abstrakcyjnym myśleniem,
  • częste gubienie rzeczy lub pozostawianie ich w niewłaściwych miejscach,
  • zmiany nastroju, zachowania i osobowości,
  • utrata zainteresowań lub brak inicjowania zwykłych czynności.
Charakterystyczne dla demencji (i w tym choroby Alzheimera) objawy to:
  • agnozja – nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów, szczególnie jeżeli chory ma podać nazwę przedmiotu, w odpowiedzi na pytanie zadane z zaskoczenia;
  • afazja – zaburzenia mowy, jej spowolnienie;
  • apraksja – zaburzenia czynności ruchowych, od prostych do złożonych, np. ubieranie, kąpanie;
  • zmianom otępiennym mogą towarzyszyć objawy neurologiczne, spośród których najczęstszym jest tzw. zespół parkinsonowski – spowolnienie psychoruchowe, zaburzenia mimiki twarzy i sztywność mięśni;
  • w zaawansowanym stadium choroba uniemożliwia samodzielne wykonywanie nawet codziennych prostych czynności i osoba chorująca na chorobę Alzheimera wymaga stałej opieki.
Czas trwania choroby 6-12 lat, kończy się śmiercią.
Jeśli Ty lub osoba, na której Ci zależy, doświadcza niektórych lub wszystkich z wymienionych objawów, koniecznie porozmawiaj z lekarzem. Wczesne rozpoznanie i leczenie może spowolnić rozwój objawów choroby.

Zaburzenia psychiczne

Urojenia
        Występują u około 35% pacjentów. Najczęściej są to urojenia prześladowcze i okradania; choremu wydaje się że jest okradany i ma poczucie zagrożenia zwykle połączone z lękiem.
Halucynacje
        Występują u około 25 % pacjentów – wzrokowe, słuchowe, węchowe, dotykowe. Chory może zwidywać postacie nieobecnych osób, słyszeć ich głosy, itp.
Zaburzenia nastroju
        Obniżenie nastroju (40 – 50%), depresja (10-20%), nastrój euforyczny. Obniżenie nastroju zwykle występuje na początku choroby albo poprzedza wystąpienie pierwszych objawów klinicznych.
Chwiejność afektywna
        Występuje u około 75% pacjentów. Chory w krótkim odstępie czasu przechodzi ze śmiechu w płacz albo odwrotnie
Lęk, obawy, fobie
        Dotyczą około 50% chorych. Objawy te często są związane z przeżyciami urojeniowymi, halucynacjami lub depresją.
Mylne rozpoznawanie osób
        Obejmuje około 25% osób dotkniętych chorobą. Rozpoznawanie w obrazach telewizyjnych żywych ludzi, nierozpoznawalnie nierozpoznawanie w lustrze swojego odbicia, rozpoznawanie bliskich jako obcych osób i odwrotnie.

Pobudzenie

Występuje u około 75% chorych. Może być skutkiem objawów psychicznych, np.: przeżyć urojeniowych, lub przyczyną innych zaburzeń zachowania np.: niepokoju, lęku, agresji lub błądzenia.

Agresja

Może być spowodowana frustracją wywołaną przez chorobę, niezrozumieniem kontekstu sytuacyjnego lub nadmierną reakcją na coś, co się choremu nie podoba. Najczęściej występują:
  • agresja słowna (około 50%),
  • agresja fizyczna (około 25%),
  • umyślne niszczenie przedmiotów (około 12%),
  • krzyczenie (około 8%).

Zaburzenia psychoruchowe

  • błądzenie (25-60%),
  • nadpobudliwość ruchowa (ok. 50%),
  • rytmiczne krążenie (ok. 33%).

Zaburzenia neuro-wegetatywne

  • zaburzenia snu (ok. 60%),
  • zaburzenia przyjmowania pokarmów (ok. 45-75%),
  • niewłaściwe zachowania seksualne (ok. 9%),
  • nietrzymanie kału (ok. 13%),
  • nietrzymanie moczu (ok. 35%).

Jak lekarze rozpoznają Alzheimera?

Lekarze używają licznych testów w celu oceny występujących u pacjenta objawów i określenia czy ich przyczyną może być AD. Proces ten rozpoczyna się od dokładnego badania fizykalnego oraz wywiadu dotyczącego przebytych chorób i przyjmowanych leków. Lekarz pyta pacjenta o zdolność wykonywania codziennych czynności takich jak:
  • jedzenie,
  • mycie,
  • spacerowanie,
  • ubieranie,
  • robienie zakupów,
  • gotowanie,
  • korzystanie z telefonu.
Lekarze oceniają zdolności poznawcze takie jak pamięć, skupienie uwagi, język, wydawanie sądów i rozwiązywanie problemów. W celu potwierdzenia rozpoznania i wykluczenia innych możliwych przyczyn wykonuje się badania laboratoryjne oraz obrazowe takie jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Przy takiej konstelacji metod dokładność rozpoznania AD wynosi 80-90%.

Trzy okresy rozwoju Alzheimera

Okres 1 - Łagodna postać

Łagodna faza AD może trwać od 2 do 4 lat. Pacjenci w tym okresie choroby mogą:
  • powtarzać ciągle słowa/zdania,
  • stracić zainteresowanie rzeczami, które kiedyś lubili,
  • mieć kłopoty z nazwaniem zwykłych przedmiotów,
  • częściej niż zwykle gubić przedmioty,
  • nich osobowość może ulegać zmianie.
Pacjenci z łagodną postacią AD są zwykle czujni, towarzyscy. Cieszą się życiem, ale częstsze zapominanie może zaburzać im życie codziennie i wywoływać frustrację. Mogą być także nadmiernie uczuciowi, kapryśni czy apatyczni.

Okres 2- Umiarkowana postać

Faza umiarkowanie nasilonego Alzheimera jest zwykle najdłuższa i trwa od 2 do 10 lat. W stadium tym chory może:
  • łatwo się gubić nawet w miejscach dobrze sobie znanych,
  • mylić się, co do ostatnio zaistniałych wydarzeń,
  • mieć trudności z prostymi codziennymi czynnościami, takimi jak ubieranie się,
  • częściej kłócić się,
  • wierzyć w rzeczy nieprawdziwe,
  • wykazywać nadmierną ruchliwość,
  • wykazywać lęk i depresję.
Pacjenci z umiarkowaną postacią Alzheimera często wymagają ścisłego nadzoru.
Myślenie, logika i zachowanie ulegają stopniowemu pogorszeniu i w końcu koniecznym może okazać się opieka nad pacjentem w ciągu dnia lub przekazanie go do domu opieki.

Okres 3 - Ciężka postać Alzheimera

Ciężka postać może trwać od 1 do 3 lat lub dłużej. Pacjenci z Alzheimera w ostatnim stadium zaawansowania nie mogą już sami wykonywać czynności. Mogą nie być w stanie:
  • używać lub rozumieć słów,
  • rozpoznawać siebie w odbiciu lustrzanym,
  • rozpoznawać członków rodziny,
  • funkcjonować samodzielnie.
Zwykle pacjenci z ciężką postacią AD są bardzo splątani i tracą większość swojej długotrwałej pamięci. Opiekunowie muszą pamiętać, że ukochane osoby z AD mogą mieć halucynacje, urojenia, a nawet mogą wpadać w obłęd. Potrzebna jest ciągła 24 godzinna opieka przez 7 dni w tygodniu.
Osoba z AD żyje średnio 8-10 lat od momentu wystąpienia pierwszych objawów, jednak znane są przypadki nawet 20 letniego przeżycia. Podczas tego okresu choroba będzie postępować. Ważne jest, aby chory oraz członkowie jego lub jej rodziny, zostali odpowiednio przygotowani na wszystkie problemy związane z rozwojem choroby.

Test umożliwiający samoocenę czynności poznawczych

Na pytania podane poniżej należy odpowiedzieć w danej chwili i po 3 miesiącach. Im mniej punktów uzyskuje się w teście, tym lepsze są funkcje poznawcze. Gdy liczba punktów wzrasta, należy poszukać pomocy lekarskiej. Należy zastosować następującą ocenę:
  • 0 – nigdy w ciągu ostatnich 12 tygodni,
  • 1 – jeden raz w ciągu ostatnich 12 tygodni,
  • 2 – jeden raz w miesiącu,
  • 3 – jeden raz w tygodniu,
  • 4 – jeden raz dziennie,
  • 5 – kilka razy dziennie.
 1. Zapominam, gdzie położyłem(am) rzeczy.
2. Nie poznaję miejsc, w których już byłem(am).
3. Nie rozumiem treści filmu.
4. Z trudem przystosowuję się do zmian w codziennych rutynowych czynnościach.
5. Muszę częściej się upewniać, czy wyłączyłem(am) piec, zgasiłem(am) światło itp.
6. Nie mogę sobie przypomnieć, co zdarzyło się przed tygodniem lub poprzedniego dnia.
7. Zapominam portmonetki, gdy wychodzę z domu.
8. Częściej zapominam, co mówiono mi po- przedniego dnia.
9. Czytam coś nie zauważywszy, że już to czytałem(am).
10. Z trudem rozpoznaję przyjaciół i krewnych.
11. Z dużym trudem uczę się nowych gier.
12. Często nie znajduję właściwych słów.
13. Często zapominam, że chciałem(am) coś zrobić
14. Zapominam o ważnych rzeczach, które robiłem(am) poprzedniego dnia, lub, które się wydarzyły.
15. Gubię wątek podczas rozmowy.
16. Gubię wątek podczas czytania.
17. Zapominam coś przekazać innym.
18. Nie pamiętam, kiedy i gdzie się urodziłem(am).
19. Robię bałagan.
20. Z trudem przychodzi mi opisywanie wydarzeń z przeszłości.
21. Z trudem wykonuję codzienne czynności.
22. Znane twarze nagle stają się dla mnie obce.
23. Zapominam, gdzie zwykle przechowuję różne przedmioty.
24. Nie mogą odnaleźć znanej mi dotąd drogi.
25. Z trudem rozpoznaję mało mi znane budynki.
26. Często powtarzam to, co już powiedziałem(am), powtarzam zadane już pytania.

Mini-Mental-State-Examination (MMSE)

W teście MMSE sprawdza się, przy użyciu prostych pytań, zdolność postrzegania i przypominania, a także możliwości chorego w zakresie orientacji, koncentracji i mowy. Proste zadania pozwalają na szybkie i pewne zweryfikowanie podejrzenia otępienia. Zwraca uwagę fakt, iż wynik testu w początkowym stadium choroby Alzheimera jest jeszcze w granicach normy. Wartości powyżej 27 stanowią normę, wyniki pomiędzy 10 a 26 są przyczynkiem do rozpoznania łagodnego lub umiarkowanego otępienia. Wyniki poniżej 10 wskazują na ciężkie otępienie.

Test łączenia cyfr

Innym testem, który z łatwością może być przeprowadzony przez lekarza domowego, jest tzw. test łączenia cyfr. Badany musi jedną linią połączyć w określonej kolejności ułożone na kartce cyfry.

Zapobieganie chorobie Alzheimera

Pomocne w zapobieganiu jest zachowywanie aktywności umysłowej i fizycznej w ciągu całego życia, także w okresie emerytalnym. Uczenie się nowych rzeczy także w podeszłym wieku utrzymuje umysł w dobrej kondycji. Nie da się zatrzymać zaniku komórek nerwowych, ale dzięki ich większemu wykorzystywaniu można lepiej kompensować te ubytki. Treningi pamięci czy rozwiązywanie krzyżówek pozwalają dłużej zachować sprawność umysłową – wyćwiczony umysł lepiej sobie poradzi z chwilowymi lukami pamięci. Zdrowa dieta, obfitująca w warzywa i owoce, unikanie nadmiaru tłuszczów zwierzęcych i stresu mogą opóźnić rozwój choroby, hamują miażdżycę naczyń krwionośnych, która ją pogłębia
Zdrowy tryb życia, do którego należy unikanie sytuacji stresowych, zdrowe odżywianie się i ograniczanie spożycia alkoholu na pewno oddziałuje pozytywnie. Nie ma obecnie pewnych metod zapobiegania chorobie Alzheimera.

Dieta w Alzheimerze

W chorobie Alzheimera nie stosuje się żadnej specjalnej diety. Nie jest znana zależność między odżywianiem się a progresję choroby. Ważne jest natomiast, jak w przypadku wszystkich starszych osób, aby dieta była urozmaicona, dostarczała wszystkich niezbędnych składników odżywczych, witamin i mikroelementów i aby posiłki były zawsze o tej samej porze dnia. Natomiast może być konieczna modyfikacja diety w przypadku współistniejących innych chorób, jak np. cukrzyca, choroby układu krążenia. Najlepsza jest dieta zróżnicowana, niskotłuszczowa (należy zrezygnować przede wszystkim z tłuszczów zwierzęcych). Ważne jest spożywanie dużej ilości warzyw i owoców. Zawarte w nich tzw. przeciwutleniacze (witamina C, witamina E) chronią komórki nerwowe i naczynia krwionośne.
Edytowano:
10-07-2019, godz. 18:50
26-06-2019, godz. 15:55
žŹródła:ž
ž1.  Schiefele Staudt Dach, Choroby wieku podeszłego-postępowanie pielęgnacyjne [w:], Pielęgniarstwo geriatryczne, pod red.: Galusa K., Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 1998, Wydanie I, s. 26-28, 32-34, 41-43.
žž2.  Adamczyk K., Pielęgnowanie chorych po udarach mózgowych, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.
žž3.  Adamczyk K., Turowski K., Procedury pielęgnowania w neurologii i neurochirurgi, Wydawnictwo NeuroCentrum, Lublin 2007.
ž4.  žAdamczyk K., Pielęgniarstwo neurologiczne, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2000, Wydanie I.

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.