Edukacja pacjenta po udarze mózgu

Pojęcie udaru mózgu

Udar to zespół objawów klinicznych związanych z nagłym z wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, powstały w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego.

Czynniki ryzyka udaru mózgu

Niemodyfikowalne:
  • wiek,
  • płeć męska,
  • obciążenia genetyczne.
Modyfikowalne:
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zaburzenia lipidowe,
  • cukrzyca,
  • migotanie przedsionków,
  • choroba niedokrwienna serca,
  • otyłość/nadwaga,
  • nawyki dietetyczne,
  • aktywność fizyczna,
  • palenie papierosów,
  • nadużywanie alkoholu,
  • środki antykoncepcyjne/hormonalna terapia zastępcza,
  • zakażenia.

Edukacja dla chorego po udarze mózgu

Edukację chorego po udarze mózgu należy dostosować do jego stanu ogólnego i neurologicznego — do stopnia nasilenia deficytów ruchowych oraz poznawczych.
Zakres tej edukacji powinien odpowiadać poziomowi intelektualnemu pacjenta i jego opiekunów, a także etapowi choroby. Zakres wiedzy przekazywanej osobom z niewielkim ubytkiem neurologicznym może być szeroki, natomiast w przypadku chorych z dużym stopniem niepełnosprawności poudarowej trzeba edukować przede wszystkim rodzinę, opiekunów oraz lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Pacjent w ostrej fazie udaru powinien uzyskać podstawowe informacje o jego przyczynie, przebiegu i powikłaniach. W ramach opieki poszpitalnej najistotniejsza jest wiedza na temat kontroli czynników ryzyka, sposobów pielęgnacji i rehabilitacji chorego oraz zmiany stylu i warunków jego życia.
 
Edukacja pacjenta u osób samodzielnych, bez nasilonych deficytów ruchowych, bez zaburzeń afatycznych, objawów zespołu otępiennego obejmuje:
  • wyjaśnienie przyczyny udaru, zapewnienie niezbędnych informacji na temat jego przebiegu i powikłań,
  • ukazanie konieczności i sposobu zmiany stylu życia (promocja zachowań prozdrowotnych) oraz poprawy kontroli czynników ryzyka po udarze,
  • zwiększenie aktywnego udziału chorego w procesie leczniczym,
  • planowaną i dostosowaną do możliwości pacjenta rehabilitację społeczno-zawodową.

Edukacja rodziny/opiekunów chorych z utrwaloną niepełnosprawnością poudarową, zaburzeniami mowy, demencją obejmuje:

1. Wyjaśnienie zakresu oraz konsekwencji trwałych deficytów neurologicznych występujących u chorego.
2. Naukę czynności pielęgnacyjnych i rehabilitacyjnych.
3. Instruktaż w zakresie przygotowania zaplecza socjalnego (adaptacja mieszkania, wyposażenia w sprzęt rehabilitacyjny).
4. Poinformowanie o możliwości uzyskania wsparcia (opieka społeczna, pielęgniarki środowiskowe, organizacje kościelne, pomoc psychologiczna).
5. Ukazanie konieczności konsekwentnej rehabilitacji w warunkach domowych oraz sposobów jej prowadzenia.

Korzyści z edukacji dla chorego po udarze mózgu

1. Pogłębienie wiedzy chorych i ich rodzin dotyczącej czynników ryzyka udaru mózgu, zrozumienie jego przyczyny oraz przebiegu i konsekwencji.
2. Usprawnienie współpracy z lekarzem, zwiększenie częstości wizyt oraz lepsze przestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez pacjenta i jego rodzinę.
3. Poprawa kontroli modyfikowalnych czynników ryzyka i większa skuteczność ich leczenia (zmniejszenie liczby i dawek leków, wprowadzenie działań niefarmakologicznych).
4. Promocja zachowań prozdrowotnych, zmiana niekorzystnego stylu życia.
5. Usprawnienie opieki domowej nad pacjentem oraz rehabilitacji poszpitalnej.

Nadciśnienie tętnicze (NT)

1. Konieczność stałej kontroli ciśnienia tętniczego oraz konsekwentnej i długotrwałej terapii hipotensyjnej.
2. Nauka wykonywania codziennych oraz samodzielnych pomiarów ciśnienia tętniczego krwi poprzez pokazanie i wytłumaczeniu choremu w jaki sposób należy tą czynność wykonywać (dokonywanie pomiaru w pozycji siedzącej, na lewym odsłoniętym ramieniu na wysokości serca).
3. Na 30 minut przed badaniem chory powinien się wstrzymać się od picia kawy i palenia papierosów.
4. Pomiary należy wykonywane regularnie, systematycznie i o stałych porach, a ich rejestracje powinny być prowadzone w specjalnej książeczce bądź zeszycie)
5. Umiejętność rozpoznania sytuacji wymagającej wizyty u lekarza w celu zmiany terapii (wzrost i obniżenie ciśnienia!).
6. Unikanie preparatów działających gwałtownie (np. nifedipiny).

Cukrzyca

Prawidłowy poziom glukozy na czczo nie powinien przekraczać 125mg/dl. Zbyt wysoki lub zbyt niski poziom cukru jest niebezpieczny dla zdrowia. Cukrzyca zwiększa ryzyko udaru 2–4-krotnie. Dlatego istotne jest, aby diabetycy wiedzieli, jak chronić się przed udarem:
1. Uświadomienie szkodliwość nadmiernych wahań glikemii – niedopuszczanie do hipoglikemii.
2. Konieczność utrzymywania prawidłowych stężeń glukozy we krwi.
3. Regularne przyjmowanie zaleconych leków.
4. Wsparcie terapii odpowiednią dietą oraz regularnym wysiłkiem fizycznym. Odpowiednia dieta nie powoduje dużych wahań cukrów we krwi. Wysiłek fizyczny pomaga spalać glukozę i przemieniać ją w energię niezbędną do pracy mięśni.
5. Nauka samodzielnego pomiaru glikemii z wykorzystaniem glukometru:
– przed przystąpieniem do badania należy umyć ręce wodą i mydłem,
– delikatnie masować opuszkę palca, aż do zaróżowienia,
– do dezynfekcji nie używać alkoholu etylowego ani innych środków dezynfekujących (obniżają stężenie glukozy we krwi),
– następnie nakłucie za pomocą nakłuwacza boczną część opuszki palca,
– pierwszą kroplę krwi należy zetrzeć z palca suchą watą,
– kolejną kroplę rozprowadzić na całej powierzchni impregnowanego enzymem pola,
– po odczekaniu okresu wyznaczonego przez producenta urządzenia należy usunąć resztę krwi z paska zawijając go w bibułę lub w strumieniu bieżącej wody przez 2-3 sekundy.

Dieta

1.  Dostosowanie (zmniejszenie) dziennej porcji kalorii do zapotrzebowania energetycznego; Kobiety wymagają podaży ok. 1200-1500 kcal dziennie, zaś mężczyźni 1500-1800kcal.
2.  Uzupełnienie niedoborów — szczególnie białkowych i witaminowych.
3.  Zmiana diety — rezygnacja z pokarmów zawierających tłuszcze zwierzęce (tzn. „nasycone”) i zastąpienie ich tłuszczami pochodzącymi z roślin lub ryb.
4.  Ograniczenie dobowego spożycia soli, w tym —przedstawienie listy tak zwanych pokarmów „bogatych w sól”.
5.  Spożywanie mleka o niskiej zawartości tłuszczu (1 -1,5%) lub beztłuszczowego oraz chudych twarogów i niskotłuszczowych serów.
6.  W obróbce termicznej stosowanie: gotowania, opiekania, duszenia na parze, a unikanie smażenia i pieczenia w dużej ilości tłuszczu.
7.  Włączenie pokarmów zawierających witaminę C, B6 , błonnik i kwas foliowy.
8.  Ograniczenie spożywania ciast, kremów, lodów, czekolady ze względu na zawartość w nich tłuszczów nasyconych oraz cholesterolu.
9.  Ograniczenie słodzenia lub zaniechanie słodzenia kawy i herbaty.
10. Picie niesłodzonych soków i napoi  (wody mineralnej, sodowej), wybierać produkty spożywcze niskosłodzone.
11. Spożywać ciemne pieczywo, najlepiej z pełnego ziarna.
12. Zwiększenie podaży warzyw strączkowych, kasz, płatków owsianych i kukurydzianych, ryżu, soi.
13. Spożywanie w dużych ilościach świeżych owoców, warzyw, w postaci najmniej przetworzonej  (marchew, bób, fasola, buraki, jabłka, porzeczki, agrest, truskawki i inne).

Hiperlipidemia

Hiperlipidemia – to zespół zaburzeń metabolicznych. Objawia się podwyższonymi frakcjami cholesterolu lub trójglicerydów w surowicy krwi.
Prawidłowe wartości cholesterolu i trójglicerydów to poniżej 200mg/dl,.
Wysoki poziom cholesterolu i/lub trójglicerydów prowadzi do takich zaburzeń jak : miażdżyca tętnic kończyn dolnych, tętnic szyjnych, mózgowych i serca. Należy pacjenta:
– poinformować o konieczności utrzymywania prawidłowych parametrów lipidogramu
– wyjaśnić udział hiperlipidemii w powstawaniu miażdżycy i udaru mózgu
– przedstawienić terminy „zły” i „dobry” cholesterol
– przekazać sposoby poprawy stężenia lipidów/diety, leczenia farmakologicznego
– omówić rolę tłuszczów zwierzęcych i roślinnych w diecie

Wysiłek fizyczny

Chory po wyjściu ze szpitala powinien poświęcić ok. 1h dziennie na ćwiczenia lub szybki marsz i/ lub ok. 2h na spacery ( zależnie od samopoczucia i wydolności).
Brak ruchu jest niewskazany, iż prowadzi to do wielu powikłań, które są później bardzo długo leczone.
1.  Konieczność stałej, regularnej aktywności ruchowej — nie tylko w ramach leczenia rehabilitacyjnego;
2.  Zmniejszenie masy ciała do wartości BMI w zakresie 24-26 kg\m2;
3.  Promowanie „korzystnego” wysiłku (ćwiczenia dynamiczne: bieganie, pływanie, jazda na rowerze), eliminacja wysiłku statycznego (np. ćwiczenia siłowe);
4.  Zachęcanie do aktywności fizycznej z używaniem kończyn niedowładnych.
 
Pozytywne efekty stałej aktywności fizycznej:
  • redukcja masy ciała
  • poprawa pomiarów ciśnienia tętniczego i glikemii
  • zmniejszenie stężenia „złego cholesterolu” – LDL
  • zwiększenie wydolności organizmu
  • polepszenie ogólnego samopoczucia

Tryb życia

1.  Tryb życia powinien być dobrze zorganizowany , bez nadmiernych wysiłków fizycznych i psychicznych co może spowodować wzrost ciśnienia tętniczego we krwi;
2.  Ważne też jest zachowanie aktywności ruchowej, właściwej diety, rzucenie palenia, przeciwdziałanie stresom i monitorowanie pomiaru ciśnienia tętniczego we krwi;
3.  Właściwa organizacja pracy i czasu wolnego;
4.  Unikanie pośpiechu i chaosu;
5.  Przestrzeganie stałych godzin snu (7-8 h na dobę) co pozwala na regenerację organizmu;
6.  Ruch na świeżym powietrzu : należy go dostosować w zależności od wydolności organizmu;
7.  Unikanie przemęczenia.

Stres

U chorych po udarach mózgowych umiejętność radzenia sobie ze stresem jest niezmiernie istotna. Współczesne  życie, stosunki w pracy, troski codzienne, zwłaszcza pobyt w szpitalu są czynnikami stresogennymi. Całkowite ich wyeliminowanie nie jest możliwe, można je ograniczyć poprzez:
1.  Ustalenie jakie sytuacje są szczególnie denerwujące i, w miarę możliwości, unikanie ich;
2.  Dokładną organizację własnego czasu, planowanie zadań i obowiązków adekwatnych do możliwości;
3.  Pozytywne myślenie;
4.  Rozmowę o własnych problemach;
5.  Rozwijanie zainteresowań;
6.  Spokojną reakcję na przejawy agresji, nieuprzejmości i arogancji w życiu codziennym;
7.  Unikanie czynników uważanych za rozładujące stres, a faktycznie zwiększające na niego podatność: palenie papierosów, picie alkoholu, nadmierne jedzenie;
8.  Nauczenie się regenerowania własnej odporności psychicznej przez umiejętny odpoczynek i aktywność fizyczną;
9.  Nie antycypowanie różnych przykrych sytuacji;
10. Reprezentowanie postaw asertywnych.

Nałogi

Palenie tytoniu
Powoduje podwyższenie ciśnienia i przyspiesza akcję serca. Ryzyko zawału i udaru mózgu są największe rano po wypaleniu pierwszego papierosa. Prawdopodobieństwo wystąpienia udaru mózgu uzależnione jest od ilości wypalanych papierosów. Badania wykazały, że u nałogowych palaczy ryzyko wystąpienia udaru jest 2 razy większe, niż u osób nie palących. Można temu zapobiec rzucając palenie – po 2 latach abstynencji ryzyko wystąpienia udaru zmniejsza się po 5 latach ryzyko choroby będzie takie jak u osób niepalących.
1.  Uświadomienie choremu i jego rodzinie konieczności całkowitego zaniechania palenia, co przynosi następujące korzyści:
– obniżenie ryzyka udaru,
– poprawa skuteczności terapii hipotensyjnej,
– zwiększenie odporności organizmu,
– spowolnienie postępu miażdżycy.
 
Alkohol
W godzinie po spożyciu małych ilości alkoholu, nie tylko wódki, ale też kieliszka wina czy butelki piwa, ryzyko niedokrwiennego udaru mózgu dwukrotnie wzrasta. Po wypiciu alkoholu wzrasta ciśnienie i krzepliwość krwi, co zwiększa prawdopodobieństwo powstania zakrzepu.
1.  Dopuszczalny w spożyciu jedynie w małych ilościach.
2.  Zakaz nadużywania.

Urządzenie pokoju chorego po udarze

1.  Likwidacja barier architektonicznych w celu ułatwienia choremu przemieszczania się): usunięcie progów, poszerzenie otworów drzwiowych, budowa podjazdów;
2.  Dostosowanie pomieszczeń sanitarnych: założenie uchwytów przyściennych, podpór i barierek, dostosowanie sanitariatów i kabiny prysznicowej;
3.  Przygotowanie pokoju chorego: łóżka z możliwością regulacji wezgłowia — ewentualnie z materacem przeciwodleżynowym;
4.  Należy wstawić pojedyncze łóżko z podgłówkiem o wysokości 65cm z dostępem z obu stron;
5.  Nad łóżkiem powinny znajdować się drabinki do podnoszenia;
6.  Meble w otoczeniu chorego powinny znajdować się po stronie niesprawnej.
Edytowano:
19-06-2019, godz. 19:18
Źródła:
1. K. Adamczyk.,, Pielęgniarstwo neurologiczne,, ,Wyd.I, Lublin, 2000r.
2. K. Adamczyk „Pielęgnowanie chorych po udarach mózgowych”, Wyd. I, Lublin 2003r.
3. A. Cieślar – Korfel ”Usprawnianie po udarze”, Wyd. IV, Kraków 2009 r.
4. E. Krajewska– Kułak , J. Lewko. , C. Łukaszuk,, M. Sierakowska ,,Pacjent podmiotem troski zespołu terapeutycznego,, Tom I, Białystok 2005r.

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.