Bóle głowy – rodzaje, opisy oraz sposoby leczenia

Ból głowy žtowarzyszy wielu chorobom od przeziębienia, aż po guzy mózgu i jest ich objawem. Może mieć charakter ostry lub tępy, ciągły lub pulsujący, konkretnie umiejscowiony lub rozsiany. Czasem pojawia się okresowo, žczasem jest dolegliwością przewlekłą. Mmże utrudniać normalne funkcjonowanie.

Epidemiologia

Około 80% populacji w krajach rozwiniętych cierpi z powodu bólów głowy, a wśród nich 50% ma tego typu doznania jeden raz w miesiącu, 15% jeden raz na tydzień, 5% codziennie, 4% badanej populacji nigdy w życiu nie cierpiało z powodu tych dolegliwości.

Najczęstsze postaci bólów głowy

1.  Bóle głowy typu napięciowego (78%).
2.  Bóle głowy związane z nadużywaniem alkoholu (72%).
3.  Bóle w przebiegu ostrych chorób gorączkowych (63%).
4.  Bóle związane z chorobami nosa i zatok przynosowych (15%).
5.  Migreny (16%).
6.  Klasterowe bóle głowy (1%).
 
Ból głowy może mieć charakter somatyczny, psychogenny bądź mieszany.
Powstawanie bólu głowy związane jest najczęściej z podrażnieniem zakończeń nerwowych zlokalizowanych w naczyniach i oponach mózgowia.
Ból głowy może być również objawem depresji i czasem wyprzedza ujawnienie się jej osiowych objawów. Patomechanizm tego bólu nie jest całkiem jasny.

Objawy bólów głowy:

  • žsilny i nagły ból,
  • žzaburzenia świadomości,
  • žzaburzenia widzenia,
  • žniedowłady ciała,
  • žutrata przytomności,
  • žgorączka,
  • žsztywność karku,
  • žtrudności w poruszaniu głową,
  • žczęste nawroty bólu zawsze z  tym samym umiejscowieniem,
  • žból wyrywający ze snu.

Aura może mieć charakter

  • objawów wzrokowych – mroczki, błyski, świecące punkty, zniekształcenia obrazu,
  • objawów czuciowych – mrowienia i parestezje głównie w okolicy ust i rąk,
  • niedowładów – tzw. migrena z porażeniem połowiczym,
  • objawów z zakresu unaczynienia tylnej jamy czaszki – dyzartrii, zawrotów głowy, szumu usznego, podwójnego widzenia, ataksji czy zaburzeń świadomości.

Czynniki predysponujące do przewlekłych bólów głowy

  • płeć żeńska,
  • występowanie migreny,
  • otyłość,
  • chrapanie,
  • współistnienie zapalenia stawów,
  • stosowanie złożonych leków,
  • narażenie na stres,
  • częste bóle głowy,
  • zaburzenia emocjonalne,
  • dystymia i depresja.

Jak często występuje ból głowy?

Bóle głowy występujące przez mniej niż 15 dni w miesiącu klasyfikujemy jako epizodyczne, powyżej 15 dni w miesiącu – jako „codzienne uporczywe bóle głowy”.

Przyczyny występowania epizodycznego bólu głowy:

  • napięcie nerwowe i stres,
  • depresja,
  • labilność emocjonalna,
  • dystymia,
  • nadciśnienie tętnicze, ale także hipotonia,
  • nadużywanie leków (kwas acetylosalicylowy 1g przez 5 dni/tydz.), złożone leki przeciwbólowe zawierające kofeinę i barbiturany (3 tabletki dziennie >2 dni/ tydzień), leki narkotyczne (>2 dni w tyg.), ergotamina (>1mg. p.o. albo 0,5mg p.r. > 2 dni w tyg.),
  • zmęczenie,
  • alergie,
  • stany zapalne naczyń krwionośnych głowy,
  • zapalenie zatok,
  • palenie papierosów,
  • nadużywanie alkoholu,
  • niepożądane działanie niektórych leków,
  • zmiany pogody i ciśnienia atmosferycznego,
  • czas bezpośrednio przed lub w trakcie miesiączki.

Jak długo utrzymują się dolegliwości?

  • dla migreny charakterystyczny jest długi czas trwania napadu – powyżej 4 godzin,
  • bóle klasterowe trwają krócej – na ogół około 30 minut (5 minut do 3 godzin),
  • neuralgia nerwu V trwa bardzo krótko – do 2 minut.

Jaki jest charakter bólu i gdzie się on lokalizuje?

1.  Migrena – typowy ból jest jednostronny, o różnym natężeniu (aż do bardzo silnego), pulsujący, zlokalizowany najczęściej w okolicy czołowej, raczej rozlany, nasila się przy zmianie pozycji ciała, wstrząsach, wysiłku;
2.  Napięciowy ból głowy – dolegliwości są słabiej nasilone, jest to ból najczęściej obustronny, określany przez pacjenta jako „ściskający”. Zazwyczaj zmiana pozycji ciała i wysiłek fizyczny nie mają wpływu na stan chorego;
3.  Klasterowy ból głowy – częściej występuje u mężczyzn, jest zlokalizowany jednostronnie, na ogół „za okiem”, umiejscowienie jest zgodne z unerwieniem twarzy przez nerw trójdzielny. Jest to ból niezwykle uporczywy, wręcz określany jako „nieznośny”;
4.  Neuralgia nerwu trójdzielnego – dotyczy obszaru unerwionego przez nerw V. Ma charakter piekący, rwący, bez objawów wegetatywnych.

Jakie czynniki wywołują ból?

  • atak migreny może zostać wywołany przez szereg czynników zewnętrznych, których osoba chora powinna unikać, jak: niektóre pokarmy i napoje (czekolada, owoce cytrusowe, pomidory, sery, orzechy, czerwone wino, kawa, herbata, kakao), zmiany pogody (fronty atmosferyczne, wiatr halny), nadmierny hałas, silne zapachy (np. perfum), leki (m.in. doustne leki antykoncepcyjne, nitrogliceryna, histamina), stres emocjonalny, rozluźnienie po stresie (migrena weekendowa), długa jazda środkami lokomocji
  • napięciowy ból głowy może być wywołany przez sytuacje stresowe, przepracowanie, nieregularne, szybkie spożywanie posiłków bądź głodzenie, palenie tytoniu, zmianę frontu atmosferycznego
  • klasterowy ból głowy może być wywołany przez nitraty lub alkohol, ale na ogół mechanizm spustowy jest nieuchwytny; często bóle te pojawiają się w nocy, występują mniej więcej o tej samej porze
  • neuralgia nerwu trójdzielnego może być wyzwalana przez mówienie, żucie, mycie zębów

Czy dolegliwościom bólowym towarzyszą inne objawy?

1. Migrena – charakterystyczna jest aura, choć nie musi ona występować w każdym przypadku. Aura to ogniskowe objawy neurologiczne, trwające 5-60 minut. Mogą one wyprzedzać atak bólu, towarzyszyć mu lub wystąpić samodzielnie. Atakowi migreny towarzyszą najczęściej foto- i fonofobia oraz nudności i wymioty.
2. Ból typu napięciowego – na ogół nie stwierdza się objawów towarzyszących.
3. Ból klasterowy – występują objawy pobudzenia układu autonomicznego po tej samej stronie, co ból: łzawienie, uczucie zatkania lub wycieku z nosa, wzmożona potliwość, zwężenie źrenicy i szpary powiekowej.
4. Ból głowy z zaburzeniami widzenia może sugerować atak jaskry.

Objawy różniące migrenę od klasterowego bólu głowy

Osoba z migreną (a także z bólem głowy w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i krwotokiem podpajęczynówkowym) jest apatyczny, szuka ustronnego miejsca, pragnie się położyć (ruch wzmaga ból).
Przeciwnie zachowuje się osoba z klasterowym bólem głowy, który „chodzi po ścianach” – jest pobudzony, przyjmuje nietypowe pozycje ciała, nawet bije się po głowie.

Leczenie migreny

1. Niesteroidowe leki przeciwzapalne – najczęściej ibuprofen, ketoprofen, diklofenak, naproksen. Leki te nie powinny być nadużywane ze względu na ryzyko pojawienia się bólu głowy „z odbicia”, stąd zaleca się ich stosowanie nie częściej niż przez 2 dni w tygodniu.
2. Tryptany (mi.n. sumatryptan, zolmitryptan), stosuje się również alkaloidy sporyszu (ergotamina).
3. W okresie między napadami stosuje się leczenie profilaktyczne, które ma zmniejszyć częstość napadów i ich nasilenie. Leczenie takie wdraża się u pacjentów, którzy cierpią z powodu częstych i ciężkich w przebiegu epizodów migrenowych. W leczeniu tym stosuje się tryptany, a u osób, które ich nie tolerują m.in. propranolol, amitryptylinę lub kwas walproinowy.

Leczenie klasterowego bólu głowy

W trakcie napadu postępowaniem z wyboru jest podanie czystego tlenu w dawce 7l/min. Skuteczne są również podskórne iniekcje z sumatryptanu oraz doustne podanie ergotaminy.
Aby skutecznie kontrolować napady, wskazane jest leczenie zapobiegawcze. Stosuje się sterydy (deksametazon, prednizon), werapamil oraz leki przeciwpadaczkowe.

Leczenie neuralgii nerwu trójdzielnego

Lekiem z wyboru jest karbamazepina (100-1200 mg/dobę). Stosuje się również baklofen, fenytoinę i gabapentynę.

Leczenie napięciowego bólu głowy

  • Niesteroidowe leki przeciwzapalne, mając na uwadze, aby nie miało to miejsca częściej niż przez 2 dni w tygodniu. Częstsze stosowanie prowadzi do pojawienia się „bólów głowy z odbicia”, jako efektu przedawkowania środków przeciwbólowych. W przewlekłej terapii niejednokrotnie sięga się po leki przeciwdepresyjne.
  • Niefarmakologiczne: opanowanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, higiena snu, regularny wysiłek fizyczny, odpoczynek. W niektórych przypadkach konieczna jest psychoterapia (szczególnie w sytuacji, gdy ujawnia się tło depresyjne dolegliwości).
  • Brak właściwego postępowania z migreną znacznie pogarsza jakość życia pacjentów.
  • Wpływ bólów migrenowych na pacjentów i ich rodziny jest ogromny.
  • Migrena znacznie zaburza jakość życia pacjenta, poprzez dokuczliwość napadów oraz lęk przed ich powtórzeniem się.
  • Wielu pacjentów zgłasza znaczne upośledzenie sprawności.
Edytowano:
30-06-2019, godz. 14:51

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.