Niedowład połowiczy (hemiplegia)

Hemiplegia to bezwład (paraliż), czyli całkowita utrata siły i zdolności ruchowej mięśni (grup mięśni) kończyn lub większych części ciała. Hemiplegia może być ośrodkowa lub obwodowa. Hemiplegia ośrodkowa spowodowana jest uszkodzeniem dróg ruchowych w obrębie mózgu lub rdzenia. Hemiplegia obwodowa to uszkodzenie obwodowych neuronów ruchowych.

Najczęstsze przyczyny niedowładu połowiczego

1.  Udar mózgu
2.  Uraz czaszkowo-mózgowy
3.  Guz mózgu
4.  Porażenie mózgowe

PIELĘGNACJA I REHABILITACJA PACJENTA Z NIEDOWŁADEM POŁOWICZYM

Brak osłabienia siły mięśniowej lub osłabienie siły mięśniowej w zakresie pozwalającym na maksymalny udział w czynnościach samoobsługowych, brak lub ograniczenie następstw zaburzeń ruchu i czucia.

1.  Monitorowanie stanu pacjenta i ocena parametrów życiowych – stanu przytomności, oddechu, HR, RR, temperatury, szerokości źrenic i ich reakcji na światło, napięcia mięśniowego i symetrii spontanicznych ruchów kończyn; w ostrej fazie choroby (pierwsze 3-4 doby) – co 1-4 godziny w miarę stabilizacji stanu ogólnego – co 8-12 godzin;
2.  Ocena stopnia zaburzeń ruchu i czucia, zaburzeń funkcji zwieraczy, perystaltyki jelit, trudności w połykaniu, zaburzeń mowy, ocena skóry i określenie ryzyka powstawania odleżyn (wg przyjętej skali), ocena możliwości samoobsługowych (np. wg skali Barthela) – codziennie przed podjęciem działań opiekuńczych;
3.  Zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego pacjenta przez przygotowanie otoczenia (mikroklimat sali – temperatura ok. 20-22°C, wilgotność w granicach 40-60%, dobre oświetlenie, sygnalizacja w zasięgu ręki, drabinki lub osłony przyłóżkowe chroniące przed upadkiem;

Zapewnienie optymalnego wyposażenia łóżka

Właściwe ułożenie pacjenta z hemiplegią jest częścią opieki prewencyjnej oraz rehabilitacji. Ważną rolę przypisuje się wyposażenie łóżka. Optymalne są łóżka profilowane zautomatyzowane, wielopozycyjne, np. łóżko Egertona, które umożliwia, łatwą zmianę pozycji przez jedną lub dwie pielęgniarki, chory przytomny może zmieniać pozycję łóżka bez potrzeby wzywania pomocy. Na sztywnym stabilnym podłożu powinien znajdować się materac przeciwodleżynowy. Łóżka powinny być ustawione tak , aby zapewniały dostęp z trzech stron od chorego, z możliwością podejmowania działań od strony z niedowładem (ustawienie szafki, fotela, stolika).
Pościel i bielizna osobista powinna być bawełniana, dokładnie naciągnięta, dobrze umocowana, czysta i sucha. Nie należy stosować gumowych i ceratowych podkładów (gdyż nie zapewniają one dostępu powietrza, natomiast sprzyjają powstawaniu odparzeń i odleżyn). Do ochrony materaca przed zabrudzeniem należy stosować osłony typu Ecolastic lub podkłady z tkaniny Dermalon.
Do właściwego ułożenia chorego służą poduszki (najkorzystniej, jeśli stosuje się jedną pod głowę oraz 2 lub 3 do podtrzymywania pożądanej pozycji, można je zastąpić klinami lub wałkami).

ZAPEWNIENIE PRAWIDŁOWEGO UŁOŻENIA PACJENTA W ŁÓŻKU

Przy leżeniu na plecach

  • łóżko płaskie,
  • pod stronę objętą niedowładem należy ułożyć poduszki wzdłuż ciała od łopatki do kolan,
  • poduszka pod głową ma zapewnić uniesienie głowy ok. 30°,
  • kark prosty,
  • bark ułożony stabilnie na poduszce,
  • kończynę górną z niedowładem należy lekko odwieść od tułowia w stawie barkowym,
  • kończyna górna w niedowładem powinna być prosta, również palce dłoni wyprostowane,
  • biodro objęte niedowładem – proste, należy je podeprzeć poduszką, tą na której spoczywa kończyna górna,
  • podparcie kończyny dolnej powinno zapewnić zmniejszenie rotacji zewnętrznej uda.

Przy leżeniu na boku objętym niedowładem

  • leże łóżka proste,
  • głowa stabilnie i wygodnie powinna spoczywać na niewielkiej poduszce,
  • tułów lekko odgięty do tyłu, podparty od tyłu poduszką od ramion po pośladki,
  • ramię po stronie niedowładu zgięte pod kątem 90° w stosunku do tułowia,
  • wyciągnięte do przodu i nieco odwrócone na zewnątrz,
  • kończyna górna podparta na całej długości poduszką,
  • łokieć wyprostowany, 
  • kończyna dolna objęta niedowładem wyprostowana w stawie biodrowym, lekko ugięta w kolanie, 
  • kończyna zdrowa spoczywa na poduszce lekko zgięta w stawie biodrowym i kolanowym, w tzw. Pozycji kroczącej.

Przy leżeniu na zdrowym boku

  • chorego układamy na płaskim podłożu, głowa ułożona stabilnie,
  • tułów zrotowany ku przodowi,
  • kończyna górna objęta niedowładem  – bark wysunięty do przodu, ramię zgięte  pod kątem ok. 100° w stosunku do tułowia, przedramię i ramię na poduszce,
  • kończyna dolna objęta niedowładem – biodro i kolano ugięte, noga na całej długości podparta poduszkami,
  • kończyna górna zdrowa ułożona wygodnie dla chorego,
  • kończyna dolna zdrowa wyprostowana w stawie biodrowym i kolanowym.

Pozycja siedząca w łóżku

  • podgłówek łóżka ustawiony maksymalnie pionowo,
  • pacjent siedzi, tułów wyprostowany,
  • ciężar ciała rozłożony równomiernie na pośladki,
  • głowa nieodparta,
  • biodra zgięte pod kątem prostym,
  • kończyna dolna lekko ugięta w stawie kolanowym,
  • ramiona wyciągnięte do przodu,
  • ręka niewładna podparta na poduszce lub na kolanach.

Ogólne zalecenia

1.  Pozycja w łóżku powinna być zmieniana w stałym rytmie często, co 2-4 h zależnie od podłoża, na którym chory spoczywa od stopnia ryzyka odleżyn.
2.  Często zaleca się kontrolowanie ułożenia kończyny górnej i dolnej w pozycji leżącej i siedzącej, dbając o to, aby stopa była podparta pod kątem prostym, a kończyna górna nie zwisała bezwiednie. Z tego powodu nie należy pociągać za porażoną kończynę podczas zmiany pozycji w łóżku oraz przy uruchamianiu chorego poza łóżkiem.
3.  Wykonywanie czynności higienicznych: toalety jamy ustnej co 3-4 h, toalety całego ciała 1-2 razy dziennie oraz w miarę potrzeby, mycie rąk przed posiłkami, mycie głowy 2-3 razy w tygodniu, obcinanie paznokci w zależności od potrzeby.
4.  Nawiązanie kontaktu słownego z chorym pomimo istniejących zaburzeń mowy. Poprzez pozytywne relacje interpersonalne pozyskiwanie chorego do cierpliwej i długotrwałej pracy nad powrotem do pełniejszego życia, motywowanie, zachęcanie, wspomaganie w wykonywaniu czynności samoobsługowych.
5.  Zapewnienie odpowiedniego odżywienia. Sposób odżywania chorych warunkowany jest zdolnością połykania. Jeżeli chory krztusi się własną śliną, stosuje się karmienie przez zgłębnik żołądkowy (dietę ustala lekarz). Przy zaburzeniach połykania o niewielkim nasileniu należy podawać produkty o konsystencji papkowatej. Powinno się dbać również podaż płynów.
6.  Rozpoznanie funkcji zwieraczy i wspomaganie chorego zależnie od zaburzeń.
7.  Ochrona oka przy istniejącej niedomykalności powieki, stosowanie kropli i maści ochronnych zleconych przez lekarza.

Działania rehabilitacyjne

1.  Nauczenie pacjenta układania porażonych kończyn, ochrona kończyny górnej przez podtrzymywanie jej i wspomaganie zdrową kończyną  górną.
2.  Zachęcanie chorego do wyobrażenia sobie ruchu porażoną kończyną.
3.  Ustalenie z fizjoterapeutą ćwiczeń, które mogą być wykonywane przez pacjenta.
4.  Do najprostszych ćwiczeń kończyny górnej zaliczamy: unoszenie kończyny do góry i opuszczanie do pozycji wyjściowej, odwodzenie i przywodzenie kończyny do tułowia, ruch obrotowy w stawie biodrowym, prostowanie oraz odwodzenie nadgarstka, odwodzenie palców kończyny objętej niedowładem i następnie zwijanie ich w pięść.
5.  Ćwiczenia kończyn dolnych: unoszenie i opuszczanie wyprostowanej kończyny dolnej i  prostowanie kończyny w stawie kolanowym, odwodzenie kończyny na bok w stawie kolanowym, zginanie kończyny w stawie kolanowym i biodrowym, unoszenie kończyny porażonej siłą zdrowej – przez umieszczenie zdrowej stopy pod porażoną kończyną i uniesienie do góry.
6.  Zachęcanie chorego do wykonywania ćwiczeń prowadzonych, np. pacjent unosi kończyny górne nad głową, splata dłonie tak, aby w pełni kontrolować kończynę niedowładną, wykonuje skłony boczne w jedną i drugą stronę, następnie przenosi kończyny na wysokość twarzy i dokonuje skłonów na jedną i drugą stronę, chory siedzi opiera łokcie o podłoże.
7.  Uczenie i motywowanie do wykonywania ćwiczeń mięśni twarzy.
8.  Wdrażanie do samoobsługi:
  • Wyposażenie chorego w sprzęty pomocnicze ułatwiające samoobsługę i poruszanie się – stolik przyłóżkowy, łyżki o grubych trzonkach, uchwyty pozwalające na unoszenie przedmiotów, balkonik lub trójnóg do chodzenia, wózek inwalidzki;
  • U chorego z hemiplegią nie stosuje się udogodnień typu lejce, podciągi, drabinki sznurowe do przyjmowania pozycji siedzącej.
žŹródła:ž
ž1.  Schiefele Staudt Dach, Choroby wieku podeszłego-postępowanie pielęgnacyjne [w:], Pielęgniarstwo geriatryczne, pod red.: Galusa K., Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 1998, Wydanie I.
žž2.  Adamczyk K., Pielęgnowanie chorych po udarach mózgowych, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.
žž3.  Adamczyk K., Turowski K., Procedury pielęgnowania w neurologii i neurochirurgi, Wydawnictwo NeuroCentrum, Lublin 2007.
ž4.  žAdamczyk K., Pielęgniarstwo neurologiczne, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2000, Wydanie I.
žž5.  Muszalik M., Formy opieki nad osobami w starszym wieku, [w:], Kompendium pielęgnowania pacjentów w starszym wieku, pod red. Kędziory- Kornatowskiej K., Muszalik M. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2007, Wydanie I.
žž6.  Ślusarska B. ,Zarzycka K.,  Zahradniczek  K., Podstawy pielęgniarstwa tom I. Podręcznik dla studentów i absolwentów kierunków: Pielęgniarstwo i Położnictwo, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2008., Wydanie II.

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.