Osteoporoza – złodziej kości. Charakterystyka choroby.

Osteoporoza jest wyrazem zaburzeń metabolizmu kostnego prowadzących do zmniejszenia masy kostnej oraz zmniejszenia odporności mechanicznej kości. W fazie przedklinicznej obserwuje się osteopenię. Wraz z zaawansowaniem procesu chorobowego pojawiają się złamania zarówno samoistne, jak i pod wpływem niewielkich urazów. Obniżonej masie kostnej nie towarzyszy zaburzenie stosunku minerału do matrycy kolagenowej.

Osteoporoza

Osteoporoza jest chorobą podstępną i początkowo przebiega na ogół bezobjawowo. W późniejszej fazie najbardziej spektakularnymi i dramatycznymi objawami osteoporozy są złamania kości, w tym niebezpieczne złamania szyjki kości udowej.

Definicja osteoporozy

Osteoporoza w roku 2001 została zdefiniowana przez National Osteoporosis Foundation (NOF) i National Institutes of Health USA (NIH) jako „choroba szkieletu charakteryzującą się upośledzoną wytrzymałością kości, co powoduje zwiększone ryzyko złamania.
Osteoporoza stanowi obecnie poważny problem medyczny, ekonomiczny i społeczny, a wydłużanie okresu życia nieuchronnie prowadzi do jego narastania.

Epidemiologia

Starzenie się społeczeństwa powoduje, że liczba złamań narasta lawinowo i są one główną przyczyną dolegliwości i przedwczesnych zgonów.
Zasadniczą przyczyną złamań są upadki. Odpowiadają one za 100% złamań przedramienia, 90% złamań bliższego krańca kości udowej i około 25% złamań kręgosłupa  Epidemiolodzy szacują, iż wśród kobiet 50-letnich osteoporoza występuje w 16-18 % Zasadniczą przyczyną złamań są upadki. Odpowiadają one za 100% złamań przedramienia, 90% złamań bliższego krańca kości udowej i około 25% złamań kręgosłupa. Na dwa lata przed menopauzą zaczyna się u kobiet przyśpieszona faza utraty masy kostnej i trwa ona ok. 10 lat.  Wtedy, co rok kobieta traci ok. 2 % masy kostnej. Mężczyźni są znacznie mniej podatni na osteoporozę. To schorzenie staje się dla nich problemem w późniejszym okresie życia, tj. po 70 roku życia.

Przyczyny rozwoju osteoporozy

Od dawna wiadomo, że osteoporoza ma uwarunkowania genetyczne. Odszukanie genów odpowiedzialnych za osteoporozę jest bardzo trudne. Prawdopodobnie jednak zaliczyć do nich trzeba gen sterujący syntezą receptora witaminy D, receptora estrogenowego, geny kolagenu typu 1, gen kolagenazy.

Przyczyny rozwoju osteoporozy

  • łatwo zauważyć rodzinne występowanie osteoporozy (większe prawdopodobieństwo wystąpienia osteoporozy u kobiety),
  • dziedziczącej po matce wysoki wzrost (powyżej 173 cm),
  • szczupła budowa ciała,
  • dieta (szczególnie uboga w białko i wapń, witaminę D, albo bogata w sól kuchenną),
  • wysiłek fizyczny (intensywne uprawianie sportu może mieć negatywny wpływ na cykle miesięczne u kobiet),
  • kobiety, które przytyły po 25. roku życia, rzadziej chorują na osteoporozę,
  • picie alkoholu,
  • palenie papierosów,
  • nadmierne spożywanie kawy sprzyja utracie masy kostnej i przyczynia się do postępu zmian w kościach,
  • hormony u kobiet estrogeny, u mężczyzn zaś testosteron – działają ochronnie.; Ich niedobór, szczególnie występujący u kobiet w okresie postmenopauzalnym przyczynia się do znaczącego postępu osteoporozy,
  • nadmiar tyroksyny w nadczynności tarczycy, parathormonu w nadczynności przytarczyc oraz kortyzolu w nadczynności nadnerczy także jest przyczyną istotnej utraty masy kostnej i zmniejszenia się jej gęstości,
  • rozpowszechnione we współczesnej medycynie stosowanie kortykosteroidów (w astmie, chorobach układowych, przewlekłych stanach zapalnych, immunosupresji, alergii, leczeniu przeciwnowotworowym) prowadzi do rozwoju tzw. steroidowej osteoporozy, zarówno u kobiet jak i mężczyzn.

Objawy osteoporozy

  • Choroba początkowo przebiega bezobjawowo, tzn. bez odczuwalnych fizycznie dolegliwości, szczególnie, gdy wyjściowa masa kostna jest prawidłowa.
  • Bóle stawów i kości, zwłaszcza dotyczące obręczy biodrowej, występujące u kobiet w wieku okołomenopauzalnym i najczęściej przypisywane tzw. zmianom zwyrodnieniowym.
  • Charakterystyczne jest obniżanie się wzrostu, spowodowane zmniejszaniem wymiarów trzonów kręgów.
  • U niektórych kobiet pojawia się dość wcześnie tzw. „wdowi garb”, czyli – łukowate wygięcie odcinka piersiowego kręgosłupa, nadmierna kifoza piersiowa.
  • Najbardziej dramatycznymi objawami osteoporozy są złamania kości.
  • W wieku wcześniejszym złamaniom ulegają kości przedramienia, w późniejszym – trzony kręgów, szczególnie jednak – szyjki kości udowych.
  • Te ostatnie złamania są szczególnie niebezpieczne, ponieważ są przyczyną niekiedy trwałego, ciężkiego kalectwa, unieruchomienia chorych w łóżku.
  • Ocenia się, że śmiertelność wewnątrzszpitalna z powodu złamania szyjki kości udowej w krajach cywilizowanych wynosi do 10 %.
  • Szczególnie źle rokują złamania u ludzi w wieku powyżej 85. roku życia. Większość zgonów związana jest z nasileniem chorób układu krążenia i zakażeń.

Rozpoznanie

Osteoporozę rozpoznaje się za pomocą technik ilościowego pomiaru parametru oznaczanego skrótem BMD (ang. bone mineral density, tzn. gęstość mineralna kości albo gęstość minerału kostnego). Służy do tego tzw. densytometria DEXA (dwufotonowa absorpcjomeria rentgenowska), która umożliwia pomiar gęstości kości w kręgosłupie i kości udowej. Za pomocą tej techniki bada się także nadgarstek lub kość piętową, ale wyniki tych badań mają mniejsze znaczenie w rokowaniu.
Za pomocą DEXA uzyskuje się dwuwymiarowy obraz kości. Wyniki BMD podawane są w g/cm2. Gdy wartość BMD jest statystycznie znamiennie niższa od średniej masy szczytowej mówimy o osteopenii, a następnie – o osteoporozie, gdy kość oprócz gęstości traci także strukturę wewnętrznego utkania.

Badanie densytometryczne

  • Najczęściej wykonuje się badanie kręgosłupa lędźwiowego, kości udowej w okolicy stawu biodrowego, a także – w badaniach profilaktycznych osób zdrowych – przedramienia w okolicy nadgarstka oraz kości piętowej;
  • Czasami można wykonać badanie całego szkieletu;
  • Dla pacjenta ważne jest, że badanie to jest zupełnie bezbolesne, nieszkodliwe dla zdrowia (dawka promieniowania pochłaniana przez organizm w jego trakcie jest mniejsza niż ekspozycja na promieniowanie pasażera samolotu w czasie lotu międzykontynentalnego);
  • Do badania densytometrycznego nie trzeba się przygotowywać. Pacjent nie musi się rozbierać, konieczne jest tylko odsunięcie z badanego obszaru metalowych części odzieży (guziki, suwaki itp.);
  • Badany leży na specjalnym stole, ramię densytometru przesuwa się nad ocenianym fragmentem kośćca, a na ekranie monitora pojawia się obraz kości, których gęstość jest mierzona. Badanie trwa kilka minut;
  • Komputer przedstawia wynik w postaci wykresu i tabeli. Gęstość minerałów tkanki kostnej podawana jest w gramach na centymetr kwadratowy.

Badanie densytometryczne – wskazania do badania

  • osoby w każdym wieku, jeśli doznały złamań kości,
  • osoby z czynnikami ryzyka osteoporozy,
  • po 65. roku życia.

Zakres badania densytometrycznego

  • Po menopauzie, poniżej 65 roku życia – kręgosłup lędźwiowy;
  • Powyżej 65. roku życia – kość udowa;
  • W razie przebytego złamania lub obecności czynników ryzyka – kręgosłup lędźwiowy i kość udowa;
  • Badania profilaktyczne po 45. roku życia – kręgosłup lędźwiowy;
  • Badania profilaktyczne po 65. roku życia – kość udowa;
  • Badania profilaktyczne u ludzi młodych – przedramię;
  • Badania profilaktyczne ultradźwiękowe kości piętowej – można wykonać u osoby w każdym wieku, pamiętając, że są one obarczone największym błędem spośród wszystkich technik densytometrii.

Profilaktyka osteoporozy

Profilaktyka osteoporozy zależy od etapu życia. Rozpoczyna się od okresu płodowego, trwa przez okres dorastania, aż do późnej starości.
Niezależnie od zabezpieczenia prawidłowej masy kostnej, profilaktyka osteoporozy powinna obejmować:
– redukcję ryzyka upadków,
– redukcję złamań,
– optymalizację sprawności chorego i poprawę jakości życia,
– zapobieganie przedwczesnej śmierci.

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.