Leczenie morfiną bólu nowotworowego. Zasady podawania i dawkowania. Objawy występujące podczas farmakoterapii.

Morfina jest silnym agonistą receptorów opioidowych, który (w zależności od drogi podania) wywiera działanie przeciwbólowe poprzez wiązanie z receptorami opioidowymi na poziomie nadrdzeniowym, rdzeniowym i obwodowym.

Morfina - najsilniejszy opiod

Morfina jest podstawowym silnym opioidem na 3. stopniu drabiny analgetycznej WHO. Stosowana z wyboru w leczeniu umiarkowanego do silnego bólu nowotworowego, nie odpowiadającego na leczenie przy użyciu słabych opioidów.
Ok. 70% chorych z bólem nowotworowym wymaga włączenia morfiny lub innego silnego opioidu.

Morfina - działanie

  • silnie przeciwbólowe
  • odurzające
  • przeciwkaszlowe
  • przeciwbiegunkowe
  • zmniejszające duszność
  • depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy
  • pobudzająco na autonomiczny układ nerwowy przywspółczulny 

Morifna - czas działania

  • doustnie –   po 30 minutach;
  • podskórnie  – po 15 minutach; Szczyt działania 45-90 min; Efekt utrzymuje się przez 3-6 godz;
  • dożylnie –  po 2-3 minutach, szczyt działania po ok. 30 minutach;

Morfina - objawy zażycia

  • silne działanie przeciwbólowe i nasenne
  • odurzenie, rozluźnienie, czucie błogości i euforii
  • wyostrzenie zmysłu słuchu i dotyku
  • silne działanie uspokajające, stłumienie negatywne myśli i emocji, zmniejszenie poczucie lęku, wprowadzenie w stan uspokojenia
  • zahamowanie odruchu kaszlowego
  • zwężone źrenice słabo reagujące na światło
  • spadek ciśnienia tętniczego i tętna
  • spowolnienie psychoruchowe,
  • zmniejszone uczucie zmęczenia i głodu
  • zmniejszenie potrzeb seksualnych
  • nudności, wymioty
  • otępienie
  • bełkotliwa mowa
  • skurcz mięśni gładkich przede wszystkim zwieraczy (trudność w oddawaniu moczu i stolca)
  • sen morfinowy, który różni się od normalnego snu zachowaniem wrażliwości na bodźce zewnętrzne, szczególnie na dźwięki.
W miarę wzrastania nałogu, osoba chora coraz bardziej skupia się na zdobyciu pieniędzy na narkotyk. Zaczyna zaniedbywać higienę pracę, bliskie relacje międzyludzkie, higienę osobistą oraz dom. Pozbawiona wszelkich hamulców  całą energię przeznacza na zdobycie narkotyku.

Metabolizm morfiny

Lek metabolizowany jest w wątrobie, odpowiedzialny za wystąpienie objawów neurotoksycznych.
Morfina i jej metabolity są wydalane przez nerki.

Dawkowanie morfiny w leczeniu przeciwbólowym

  • U chorych leczonych morfiną, w razie wystąpienia bólów przebijających stosuje się dodatkowe dawki odpowiadające (co w praktyce oznacza taką samą dawkę, jaką chory otrzymuje co 4 godziny).
  • Dawka dodatkowa morfiny może być w razie potrzeby powtórzona po godzinie. Jeżeli w ciągu kolejnych 2-3 dni pacjent wymaga podania 2-3 dawek dodatkowych oznacza to, że zalecona regularna dawka morfiny jest niewystarczająca.
  • Przy niezadowalającej skuteczności leczenia („morfina działa zbyt krótko” lub: „nadal boli”) należy zwiększyć dawkę morfiny o 50% oraz o 25-30% (u chorych otrzymujących wyższe dawki morfiny, tj. powyżej 300 mg/d).
  • Leczenie morfiną rozpoczyna się od zastosowania preparatu o natychmiastowym uwalnianiu – w Polsce dostępne w postaci roztworu wodnego i tabletek po 10 i 20 mg (Sevredol).
  • Po określeniu skutecznej dawki można dokonać zamiany preparatu o 4-6-godzinnym działaniu na tabletki o kontrolowanym uwalnianiu (Doltard tabl. 10;30;60;100 mg, MST Continus tabl. 10;30;60;100;200, M-Eslon kaps. 10;30;60;100 mg).

Morfina - przeciwskazania:

Bezwzględne:
  • ostra niewydolność oddechowa
  • podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe
  • zatrucie środkami narkotycznymi i atropiną
  • alergia na lek
  • karmienie piersią
 
Względne:
  • ból spowodowany skurczem mięśni gładkich, np. dróg żółciowych
  • zabiegi na drogach żółciowych
  • niewydolność wątroby
  • niewydolność nerek
  • nadczynność tarczycy
  • przewlekłe serce płucne

Profilaktyka objawów ubocznych morfiny

  • Nudności/ wymioty oraz senność należą do objawów wczesnych, występujących w pierwszych dniach leczenia opioidami.
  • Senność jest objawem wczesnym, ustępującym zazwyczaj po upływie 1-2 dni leczenia (gdy utrzymuje się dłużej nasuwa podejrzenie zmniejszonego klirensu morfiny i jej metabolitów!).
  • Zaparcie stolca jest to objaw uboczny występujący najczęściej u chorych leczonych morfiną, stąd celowe jest profilaktyczne, regularne stosowanie środków rozluźniających stolec – laktulozy (3-6 łyżek dziennie),
  • Suchość w jamie ustnej.
  • Zaburzenia mikcji, pocenie się, drżenia mięśniowe i świąd skóry. Z powodu efektu stymulującego uwalnianie histaminy z komórek tucznych, może nasilać objawy alergiczne.
Źródła:
1.  Bilikiewicz T., Pużyński S., Rybakowski J., Wciórka J.: Psychiatria. Elsevier Urban & Partner. Wrocław 2003, wyd.1.
2.  Gajewski P. (red.): Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych. Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
3.  Górna K., Jaracz K., Rybakowski J.: Pielęgniarstwo psychiatryczne – podręcznik dla studiów medycznych. Wyd. PZWL, Warszawa 2013r.
4.  https://pixabay.com/pl/illustrations/strzykawka-strzał-medycyna-butelka-1884758/

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.