Wirusy zapalenia wątroby (WZW typu A, B, C, D, E, G). Różnicowanie, objawy, rozpoznanie oraz leczenie.

Wirusowe zapalenie wątroby jest to zakażenie hepatocytów przez wirusy.
Istnieje 5 wirusów pierwotnie zakażających wątrobę.

Istnieje 5 wirusów RNA:

  • Wirus zapalenia wątroby typu A (HAV)
  • Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), który był nazywany NIE-A NIE B zanim został wyizolowany
  • Wirus zapalenia wątroby typu D (HDV)
  • Wirus zapalenia wątroby typu E (HEV)
  • Wirus zapalenia wątroby typu G (HGV)

Istnieje 1 wirus DNA:

  • Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV)
Zapalenia wątroby typu A i typu E przenoszone są drogą pokarmową, pozostałe przekazywane są drogą krwionośną (pozajelitową).

Postacie wirusowego zapalenia wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby może być:
1.  Ostrym wirusowym zapaleniem wątroby i może być wywoływana przez wszystkie wymieniony wirusy. Jest to nagłe schorzenie o łagodnym lub ciężkim przebiegu prowadzącym do całkowitego wyzdrowienia. Okres wylęgania zależy od typu wirusa.
Namnażanie się wirusa wywołuje początkowo objawy ogólne, bardzo przypominające grypę z osłabieniem, niewysoką gorączką, bólami mięśni i stawów, kaszlem, katarem i zapaleniem gardła. W drugim tygodniu choroby pacjent jest przeważnie zażółcony, ma bolesną, powiększoną wątrobę i wysoki poziom enzymów wątrobowych.
 
2.  Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby  mogą wywołać wirusy przenoszone drogą krwionośną: HBV, HCV i HDV.  Pacjent często nie wykazuje objawów, poza powiększoną, tkliwą wątrobą i nieznaczne podwyższonym poziomem enzymów wątrobowych.

Wirus zapalenia wątroby typu A (HAV)

  • ma nagi kapsyd o symetrii kubicznej
  • z jednoniciowym RNA  Należy do rodziny Picornaviridaep
  • przenosi się drogą pokarmową

Wirus zapalenia wątroby typu A (HAV) - epidemiologia

  • W Stanach Zjednoczonych  notuje się około 6000 przypadków zapalenia wątroby typu A rocznie; większość zakażeń jest bezobjawowa lub niezgłaszana.
  • 40% Amerykanów żyjących w wielkomiejskich aglomeracjach ma serologiczne wyznaczniki przebytego zakażenia, ale tylko 5% o nim pamięta.
  • Częstość występowania nowych zakażeń w Stanach Zjednoczonych ulega zmniejszeniu z powodu szeroko rozpowszechnionych szczepień.
  • Wybuchy epidemii często wynikają z wtórnych kontaktów na drodze: kał – ręce – usta.
  • Przykład, zakażeni pracownicy branży spożywczej zanieczyszczający żywność, osoby pijące zanieczyszczoną fekaliami wodę lub bliski kontakt człowiek-człowiek w placówkach typu domu opieki społecznej.
  • Okres inkubacji 15-40 dni.
  • Zakażenia najczęściej występują u małych dzieci
  • Choroba ma u dzieci lepszy przebieg niż u dorosłych, w wielu przypadkach przebiega bez żółtaczki i jakichkolwiek objawów.
  • W małym odsetku (1-4%), zwykle u dorosłych, może dojść do piorunującego (ciężkiego) zapalenia wątroby.
  • Zgon z powodu HAV jest bardzo rzadki (1%).

Serologia zapalenia wątroby typu A

Wirus zapalenia wątroby typu A (HAV) - leczenie

  • Szczepionka zawierająca inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A jest zalecana dorosłym z wysokim ryzykiem zakażenia HAV, takim jak osoby podróżujące.
  • Od 2005 r., szczepionka przeciwko HAV włączona do kalendarza szczepień zalecanych.
  • W przypadku bezpośredniej ekspozycji na zakażenie, pacjentowi można podać zbiorczą surowicę odpornościową, aby zapobiec zakażeniu lub złagodzić przebieg choroby.
  • W przypadku wystąpienia objawów choroby, pozostaje jedynie leczenie zachowawcze.

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV)

  • U zakażonych pacjentów wirus „żyje” we wszystkich płynach ustrojowych (nasienie, mocz, ślina, krew, pokarm kobiecy…).
  • Pielęgniarki, lekarze mają częsty kontakt z pacjentami, którzy dają tym wirusom schorzenie.
  • Pracownicy służby zdrowia stanowią grupę ryzyka.
  • Częsty kontakt z tym wirusem, pozwala na wytworzenie na niego własnych przeciwciał.

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) - budowa

  • To jest duży (42 nm) wirus osłonkowy, z dwuniciowym kolistym DNA zamkniętym w kubicznym kapsydzie.
  • Kompletny wirus nazywany jest cząstką Dane’a (od nazwiska odkrywcy), a w mikroskopie elektronowym wygląda jak kula.

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) - antygeny

  • Antygen powierzchniowy (HBsAg) składa się z osłonki i niektórych białek kapsydu.
  • Antygen rdzeniowy (HBcAg) znajduje się pod antygenem powierzchownym, jest to rdzeń wirusa.
  • Antygen HBeAg – produkt rozpadu polipeptydu, będącego elementem budulcowym rdzenia wirusa.

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) - epidemiologia

  • HBV występuje w płynach ustrojowych człowieka i jest przenoszony drogą krwionośną.
  • Jest wysoce zakaźny.
  • Przeniesienie wirusa od osób zakażonych może nastąpić poprzez:
    • używanie tej samej igły do iniekcji
    • kontakty płciowe
    • przetaczanie krwi
    • zakażenie okołoporodowe
  • Zdarzają się przypadkowe ekspozycje wśród pracowników służby zdrowia:
    • zakłucie igłą
    • rozpylona krew
    • dotykanie krwi gołymi dłońmi
  • Zakażenie wirusami HBV i HCV zaliczane jest w zawodach medycznych do chorób zawodowych.
  • Ryzyko zakażenia wirusem HBV po ekspozycji na płyny ustrojowe zawierające tego wirusa jest bardzo duże i wynosi 30%.
  • Zakażenie wirusem HBV stanowi jedno z najczęstszych zakażeń wirusowych na świecie.
  • 350 mln osób jest nosicielami tego wirusa.
  • Polska należy do krajów o średniej częstotliwości nosicielstwa. Zakażonych jest około 1,6% (1-2%) czyli ponad 600 tys. społeczeństwa polskiego.

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) - patogeneza

Postaci choroby:
1.  Ostre zapalenie wątroby.
2.  Piorunujące zapalenie wątroby: groźne ostre zapalenie wątroby z błyskawicznym niszczeniem narządu.
3.  Przewlekłe zapalenie wątroby:
  • Bezobjawowe nosicielstwo: Nosiciel nie wytwarza przeciwciał przeciwko HBsAg i przechowuje wirusa bez uszkodzenia wątroby.
  • Przewlekłe przetrwałe zapalenie wątroby: Pacjent wykazuje łagodny, „tlący się” proces zapalny wątroby.
  • Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby: Pacjent ma objawy ostrego zapalenia wątroby, które utrzymuje się bez tendencji do ustąpienia (trwa dłużej niż 6-12 miesięcy).

4.  Koinfekcja wirusem delta (HDV).

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) - serologia

W potwierdzeniu zakażenia HBV pomocne są badania serologiczne.
  • HBsAg = Choroba (ostra lub przewlekła) albo nosicielstwo
  • Anty-HBsAg = Odporność, wyleczenie, brak aktywnej choroby
  • Anty-HBcAg IgM = Nowe zakażenie
  • Anty-HBcAg IgG = Stare zakażenie
  • HBeAg = Wysoka zakaźność, wirus szaleje
  • Anty-HBeAg = Niska zakaźność

Serologia zapalenia wątroby typu B

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV)- postępowanie

Zapobieganie i leczenie zapalenia wątroby typu B obejmuje:
1) Badania serologiczne dawców krwi w celu usunięcia krwi skażonej HBV z puli zbiorczej.
2) Czynne uodpornienie. Szczepionka rekombinowana, zawiera tylko powierzchniowe białka osłonki (HBsAg). Obecnie szczepionka przeciwko HBV jest podawana wszystkim noworodkom w dniu narodzin oraz w 2 i 7 miesiącu życia; w trzykrotnej dawce (0,1, 6 miesięcy) podaje się ją także młodzieży i dorosłym z grup ryzyka (pracownicy służby zdrowia, osoby uzależnione od narkotyków dożylnych).
3) Leki przeciwwirusowe stosowane w leczeniu przewlekłych aktywnych i przetrwałych zapaleń wątroby typu B:
  • Interferony (alfa)
  • Analogi nukleozydów (lamiwudyna, adefowir, entakawir)
Brak skuteczności leczenia w uzyskaniu całkowitej eradykacji HBV, możliwość nawrotu zapalenia wątroby choroby nawet w sytuacji leczenia pozornie zakończonego powodzeniem.

Wirus zapalenia wątroby typu D (HDV) wirus delta

  • Jest przenoszony drogą pozajelitową
  • Może replikować jedynie z pomocą HBV. Wirus delta istotnie pobiera od HBV osłonkę (HBsAg) do ochrony swojego helikalnego nukleokapsydu i może wywołać zakażenie wyłącznie w płaszczu HBsAg.

Wirus zapalenia wątroby typu D (HDV) wirus delta - drogi zakażenia

Zakażenie przebiega 2 drogami:
1) Koinfekcja: Zarówno HBV, jak i HDV zostają przeniesione razem drogą pozajelitową (poprzez leki dożylne, przetaczanie krwi, kontakty płciowe) i wywołują ostre zapalenie wątroby podobne do zapalenia wątroby typu B. Przeciwciała przeciwko HBsAg chronią przed infekcją obu wirusów i uniemożliwiają rozwój choroby.
2) Superinfekcja: HDV atakuje osobę, która jest przewlekle zakażona HBV (nosiciel). Wynikiem tego jest ostre zapalenie wątroby u pacjenta już przewlekle zakażonego HBV. Superinfekcja HDV ma często poważny przebieg, z częstszymi przypadkami piorunującego zapalenia wątroby, marskości i wyższym współczynnikiem śmiertelności (5-15%). Pacjent z przewlekłym zakażeniem HBV nie jest w stanie wytworzyć przeciwciał anty-HBs, dlatego też pozostaje w stanie przewlekłego zakażenia obydwoma wirusami.

Wirus zapalenia wątroby typu D (HDV) wirus delta - leczenie

  • Wyniki badań serologicznych nie są przydatne dla celów diagnostycznych; przeciwciała anty-HDV IgM i IgG występują w surowicy tylko przez krótki okres czasu.
  • Leczenie przyczynowe nie istnieje.
  • Zakażenie HDV można nadzorować jedynie poprzez zapobieganie zakażeniu HBV.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - epidemiologia

  • Początkowo było nazywane zapaleniem wątroby „nie-A, nie-B”;
  • Zaczęło się rozpowszechniać w połowie lat 90-tych;
  • Staje się coraz większym problemem medycznym i społecznym;
  • 1,5% Amerykanów jest HCV seropozytywnych;
  • W przeciwieństwie od HBV, gdzie tylko u 10% osób dochodzi do rozwoju przewlekłego zakażenia, u zakażonych HCV dotyczy to 85% osób;
  • W Polsce zakażonych jest około 730 tys. osób;
  • W Stanach Zjednoczonych HCV stanowi aktualnie najczęstsze wskazanie do przeszczepienia wątroby.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - budowa

  • HCV jest osłonkowym wirusem RNA o symetrii kubicznej (ikozahedralnej) należącym do rodziny flawiwirusów.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - droga przenoszenia

  • przetoczenie krwi
  • zakłucie igłą
  • kontakt seksualny
  • poprzez łożysko

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - objawy

  • Okres inkubacji 6 do 12 tygodni;
  • Ostre zakażenie jest zazwyczaj bezobjawowe, chociaż niewielki odsetek pacjentów wykazuje typowe objawy ostrego zapalenia wątroby (gorączka, nudności, bóle mięśni, uczucie wyczerpania, bóle w prawy górnym kwadrancie brzucha i żółtaczka).
  • U 85% chorych dochodzi do przewlekłego zapalenia wątroby, z czego u około 20% rozwija się marskość.
  • Większość osób zainfekowanych HCV nie jest tego świadoma i zakaża osoby z najbliższego kręgu.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - diagnostyka

Oparta na badaniu przeciwciał anty-HCV, które można wykryć w 6-8 tygodniu po ekspozycji na zakażenie i od tego czasu ich obecność utrzymuje się.

Wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - leczenie

W leczeniu przewlekłego HCV są dwa leki: interferon i rybawiryna.

Wirus zapalenia wątroby typu E (HEV)

  • Wykazuje podobieństwa do zakażenia HAV.
  • Przenoszony jest drogą pokarmową, często po spożyciu wody zanieczyszczonej fekaliami podczas powodzi wywołanych monsunami.
  • Schorzenie występuje endemiczne w Azji, Indiach, Afryce i Ameryce Środkowej.

Wirus zapalenia wątroby typu G (HGV)

  • Należy do wirusów RNA z rodziny Flavivirus.
  • Przenoszony jest drogą pozajelitową i podczas transfuzji krwi i preparatów krwiopochodnych.
  • Związek pomiędzy wirusem a chorobą wątroby nie jest ostatecznie potwierdzony.
Źródła:
1.  Gajewski P. (red.): Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych. Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
2.  https://pl.freepik.com/premium-zdjecie/ludzka-watroba-3d-ilustracji_2273184.htm#page=1&query=liver&position=9

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.