Autonomiczny układ nerwowy: organizacja czynnościowa części współczulnej i przywspółczulnej.

Autonomiczny układ nerwowy zbudowany jest:

  • układu współczulnego (SNS)
  • układu przywspółczulnego (PNS)

Autonomiczny układ nerwowy tworzą ośrodki autonomiczne:

  • drogi aferentne (neurony dośrodkowe)
  • drogi eferentne (neurony odśrodkowe)

AUN dzieli się na następujące części:

  • przywspółczulną
  • współczulną
  • trzewną-czuciową
  • jelitową

Ogólne funkcje AUN

  • Utrzymywanie homeostazy – stałości środowiska wewnętrznego organizmu.
  • Kierowanie i regulowanie czynności organizmu niezbędnych do życia, tj.
    • krążenie krwi
    • oddychanie
    • trawienie
    • wydalanie
    • termoregulacja
    • wydzielanie gruczołów
    • rozmnażanie
  • Regulowanie czynności układu immunologicznego.
  • Uczestnictwo w odpowiednich, skoordynowanych reakcjach na bodźce zewnętrzne, np. zwężenie źrenicy na wzrost intensywności światła.
  • Wpływ odżywczy (troficzny) na syntezę białek.
  • Reakcją odruchową AUN może być:
    • przyśpieszenie bądź zwolnienie pracy serca
    • skurcz  bądź rozluźnienie mięśni gładkich
    • zwiększenie bądź zwolnienie wydzielniczej części gruczołów

Narządy wykonawcze czyli efektory AUN:

Narządami wykonawczymi czyli efektorami AUN są:
  • mięśnie gładkie
  • komórki gruczołowe
  • mięsień sercowy
które są unerwione przez AUN

Antagonistyczne działanie układów współczulnego i przywspółczulnego:

  • Narządy wewnętrzne są jednocześnie unerwione przez obydwa układy: współczulny i przywspółczulny.
  • Regulacja pracy narządu wewnętrznego odbywa się przez przeciwstawne oddziaływanie układu współczulnego i przywspółczulnego.
  • Jeżeli jeden układ, np. sympatyczny (współczulny) pobudza pracę narządu to układ parasympatyczny (przywspółczulny) jego pracę hamuje.

Rodzaje neuroprzekaźników AUN

Układ współczulny (SNS):
  • noradrenalina
  • adrenalina
 
Układ przywspółczulny (PNS):
  • acetylocholina

Oddziaływanie układów współczulnego i przywspółczulnego

Układ współczulny (SNS)
Układ przywspółczulny (PNS)
Wzmożona aktywność podczas…
  • stresu
  • wysiłku fizycznego
  • reakcji emocjonalno-obronnej „walka-ucieczka”
  • zapewnienia dominacji przemian katabolicznych
Wzmożona aktywność podczas…
  • odpoczynku
  • snu
Podstawowe funkcje:
  • pobudza czynności trawienne i wchłanianie pokarmu
  • zwalnia rytm serca
  • zmniejsza pojemność minutową serca
  • zapewnienie ciągłości gatunkowej
  • zapewnia wydalanie moczu i kału

Funkcje układów współczulnego i przywspółczulnego

UKŁAD WSPÓŁCZULNY
UKŁAD PRZYWSPÓŁCZULNY
rozszerzenie źrenic
zwężenie źrenic
rozszerzenie oskrzeli
zwężenie oskrzeli
spadek motoryki żołądka
wzrost motoryki żołądka
hamuje wydzielanie śliny
zwiększa wydzielanie śliny
wydzielanie gęstej śliny
wydzielanie wodnistej śliny
zwiększa częstość skurczów serca
zmniejsza częstość skurczów serca
zmniejszenie wydzielania soku żołądkowego i ruchów żołądka
pobudza wydzielanie soku żołądkowego i ruchów żołądka
hamowanie perystaltyki jelit
pobudzenie perystaltyki jelit
spadek wydzielania żółci przez wątrobę
wzrost wydzielania żółci przez wątrobę
zwęża naczynia krwionośne
rozszerza naczynia krwionośne
przyspieszone oddychanie
zwolnione oddychanie
spadek wydzielania insuliny przez trzustkę
wzrost wydzielania insuliny przez trzustkę
dość intensywne pocenie się – w szczególności, np. na dłoniach
umiarkowane i równomierne pocenie się
Źródła:
1.  Holeczek J., Januszewska-Hasiec B., Kobyłecka J., Stawarz J., Stencel. J.: Teraz Matura 2019. Biologia Tuż przed Egzaminem. Nowa Era, Wydanie II, Warszawa 2017.
2.  Holeczek J., Januszewska-Hasiec B., Kobyłecka J., Stawarz J., Stencel R.: Teraz Matura. Biologia Vademecum, Nowa Era, Warszawa 2015.

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.